دوستان سلام سال نو  بر شما و خانواده محترمتان مبارک اگه قصد دارید به خرم آباد پایتخت تاریخ و تمدن ایران سفر کنید در این پست آدرس بعضی از پارک ها و هتل رو براتون میذارم امیدوارم از سفر به این شهر تاریخی و تفریحی لذت ببرید همچنین اسم بعضی از سوغات های شهر خرم آباد رو هم براتون می نویسم.

انشاالله سال خوشی داشته باشید و از سفرتان لذت ببرید .

نویسنده وبلاگ : امیر یاوریان نوروز ۱۳۹۲

پارک‌ها

• پارک کوهستانی چهارده معصوم
• پارک شریعتی، خیابان شریعتی
• پارک کیو، در کنار دریاچه کیو
• پارک زیباکنار، میدان ساکی
• پارک معلم، خیابان ساحلی غربی
• پارک دانشجو، میدان دانشجو
• پارک بهشت، خیابان ساحلی بهشت
• پارک شهر، ساحلی غربی
• پارک زیتون، قاضی‌آباد
• پارک شقایق، میدان امام حسین
• پارک صخره‌ای، خیابان نواب صفوی

هتل‌ها

خرم‌آباد در حال حاضر دارای ۱۰ هتل می‌باشد و همچنین هتل پنج ستاره بام شهر( چهارده معصوم) و هتل چهار ستاره صخره‌ای نیز درحال ساخت می‌باشند.

هتل‌های خرم‌آباد عبارتند از:

• هتل استقلال، خیابان شریعتی، میدان دانشجو
• هتل شقایق، میدان شقایق
• هتل شهرداری، خیابان شریعتی، پارک شریعتی
• هتل جهانگردی، میدان کیو
• هتل عطر، خیابان انقلاب
• هتل آپارتمان تابان، میدان آزادی، خیابان مجاهدین اسلام
• هتل ارشیا، خیابان ساحلی دریاچه کیو
• هتل فردیس، کیلومتر ۵ جاده الشتر
• هتل کارون، خیابان شریعتی
• هتل سالیز، میدان امام خمینی

ره‌آوردها (سوغات)

از مهمترین ره‌آوردهای خرم‌آباد می‌توان به نوعی نان محلی به نام نان ساجی، لبنیات، کاک، ترخینه و عسل   اشاره کرد. همچنین می‌توان گلیم، جاجیم و صنایع چوبی را به عنوان دیگر ره‌آوردهای این شهر به شمار آورد.

اقلیت‌های مذهبی

یهودیان

ورود یهودیان به خرم‌آباد به سال ۸۰۰ هجری قمری باز می‌گردد. قبل از سال ۱۲۸۸ جمعیت خرم‌آباد ۱۵ هزار نفر و خانه‌های مهم این شهر هفتاد و دو عدد بوده که از این تعداد ۳۰ دستگاه از عمارت‌های مهم به یهودیان این شهر اختصاص داشته است. در دهه ۱۳۰۰ جمعیت یهودیان کاهش یافت در این دوره تقریباً تعداد یهودیان هزار نفر گفته شده است. تا قبل از خلع سلاح لرستان به دست علی رزم آرا، شهر خرم‌آباد دارای دو محله بزرگ به نام‌های، پشت بازار و درب‌دلاکان بود، یهودیان خرم‌آباد در محله درب‌دلاکان و در کوچه‌ای که به کوچه یهودیان شهرت داشته ساکن بوده‌اند. مشاغل عمده یهودیان در خرم‌آباد، بزازی، باغداری، زرگری و طبابت بوده است. گورستان یهودیان خرم‌آباد در منطقه‌ای به نام گورجیدو (گورستان جهودان) در کنار حوض موسی قرار داشته است، این گورستان امروز به محله‌ای مسکونی به نام کوی فلسطین تبدیل شده است. گویش یهودیان خرم‌آباد، گویش لری خرم‌آبادی بوده است. یهودیان در خرم‌آباد دارای چندین کنیسه، مدرسه و یک حمام عمومی مستقل بوده‌اند.

دراویش گنابادی

از دیگر اقلیت‌های مذهبی در خرم‌آباد می‌توان به دراویش گنابادی اشاره کرد. برخی پیروان این اقلیت مذهبی در خرم‌آباد به علت درویش بودن از کار خود برکنار شده‌اند. در مرداد ماه سال ۱۳۹۰ نیز اعلامیه‌هایی بر ضد دراویش گنابادی در سطح شهر خرم‌آباد توسط نیروهای بسیج منتشر شد.

سرشناسان

از مشاهیر سیاسی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در خرم‌آباد می‌توان به هوشنگ اعظمی لرستانی اشاره کرد وی نقش پررنگی در مبارزات مسلحانه علیه حکومت پهلوی داشت. همچنین می‌توان به سید حسن طاهری خرم‌آبادی و مهدی قاضی که نقش پررنگی در امور سیاسی شهر خرم‌آباد پس از انقلاب ۱۳۵۷ برعهده داشتند اشاره کرد.
از چهرهای سرشناس هنری و فرهنگی اهل خرم‌آباد می‌توان به وحید موسائیان کارگردان سینما، مسعود رایگان بازیگر تلویزیون و سینما، پانته آ بهرام بازیگر تئاتر و سینما ، نصرالله کسرائیان عکاس ، علیرضا فرزین عکاس ، نسرین جافری شاعر ، هوشنگ رئوف شاعر ، نصرت اله مسعودی شاعر و فرید قاسمی محقق و روزنامه نگار اشاره کرد.
همچنین می‌توان به همایون بهزادی، آرش کمالوند، آرش میراسماعیلی، بیژن کوشکی، غلام‌رضا محمدی، مرتضی سپه‌وند و ناصر میرزایی به عنوان چهرهای سرشناس ورزشی شهر خرم‌آباد اشاره کرد. رضا سقایی و فرج علیپور و مجید احمدی از هنرمندان موسیقی اهل خرم آباد هستند.

نقل شده از سایت ( ویکی‌پدیا ).

تاریخ خرم آباد پس از اسلام

نام شاپورخواست در کتاب‌های قدیمی تا سال ۶۲۲ هجری (اوایل قرن هفتم) قابل رویت است اما پس از قرن هشتم تنها می‌توان نام خرم‌آباد را مشاهده کرد. احتمالا در اواخر قرن هفتم هجری شهر شاپورخواست به کلی ویران و خالی از سکنه شده و مردم آن به قسمت غربی قلعهٔ فلک الافلاک که از لحاظ داشتن آب فراوان و موقعیت مناسب تر و همچنین امنیت، برتری داشت نقل مکان کردند، در حقیقت فلک الافلاک در این زمان هسته اصلی شهر خرم‌آباد فعلی را تشکیل داد و موجب شکل گیری آن در این منطقه شده است. البته به نظر می‌رسد که آب شهر شاپورخواست از طریق نهری که از قسمت شرقی شهر می‌آمده تأمین می‌شده‌است که شاید خشک شدن این نهر عامل ترک این منطقه شده‌است. عوامل متعددی دیگری چون موقعیت سیاسی، ارتباطی و جغرافیایی در شکل‌گیری شهر خرم‌آباد دخیل بوده‌است. از آثار قدیمی این بخش از شهر می‌توان به قبرستان قدیمی آن اشاره کرد که مقبره زین ابن علی در آن واقع شده‌است که بنابر متون تاریخی زین ابن علی درگزینی در سال ۵۲۷ وزیر طغرل دوم سلجوقی بوده و در شاپورخواست به دار آویخته شده‌است. همچنین آرامگاه باباطاهر که برخی آن را مقبره باباطاهر عریان ذکر می‌کنند. این قبر براساس شواهد باستان‌شناسی متعلق به دوره سلجوقی می‌باشد که در دوره‌های بعد مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌است. در این دوره قلعه هسته توسعه شهر بوده که براساس ساختار طراحی محدوده شهر از طرف قلعه با محله‌های کوچک و خیابان‌های منحنی شکل در حال توسعه در مسیر شمال غربی بوده‌است.
حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری قمری درباره خرم‌آباد می‌نویسد: خرم‌آباد شهری نیک بوده، اکنون خراب است.
در دوران حکومت آل حسنویه خرم‌آباد به عنوان پایتخت این سلسله در نظر گرفته شد و در دوران ملوک الطوایفی نیز این شهر یکی از پایتخت‌های هزاراسپیان بود.

پایتخت اتابکان لر  
 

خرم‌آباد پایتخت اتابکان لر کوچک
اتابکان لر کوچک سلسله کوچکی از اتابکان لرستان هستند که در فاصلهٔ سال‌های ۵۸۰ تا ۱۰۰۶(ه.ق) در قسمت‌های شمالی و غربی لرستان ناحیه لر کوچک حکومت می‌کرده‌اند. امرای این سلسله از اعتاب شجاع‌الدین‌خورشید، مؤسس سلطنت لر کوچک بوده‌اند و آخرین حاکم لر کوچک به دست شاه عباس یکم صفوی کشته و سلسله اتابکان لر منقرض گردید.

دوره صفویان

خرم‌آباد در زمان حکومت صفویان و پس از انقراض سلسله اتابکان لرستان اهمیت خود را حفظ کرد، صفویان در دوره حکومت خود به آبادانی خرم‌آباد اهمیت دادند. از جمله اقدامات مهم می‌توان به احداث پلی مهم در خرم‌آباد اشاره کرد که به نام پل صفوی مشهور است، پل صفوی به شماره ۲۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در دوره حکومت صفویان مسجد جامع خرم‌آباد نیز ساخته شد، این مسجد در سال ۹۷۰ هجری قمری و به دستور شاه تهماسب یکم ساخته شد و در سال ۱۱۱۰ قمری به دستور شاه سلطان حسین و در دوره کریم خان زند مرمت شد. این مسجد جامع پس از سال ۱۳۲۲ به حوزه علمیه تبدیل شد. در دوران صفوی خرم‌آباد مرکز حکومتی والی لرستان فیلی شد. پس از این دوره و در اثر حمله سپاه عثمانی به غرب ایران شهر خرم‌آباد تقریباً ویران شد.

دوره قاجار

اعدام سران عشایر در خرم‌آباد، هم‌زمان با آغاز حکومت رضاشاه پهلوی
شهر خرم‌آباد در دوره قاجار به محله‌های اطراف قلعه فلک‌الافلاک محدود بوده است. محله‌هایی مانند، پشت بازار، درب دلاکان و درب باباطاهر از جمله معروف‌ترین محلات شهر در زمان قاجار محسوب می‌شدند. بازار اصلی شهر در محله پشت بازار واقع بوده و شهر از لحاظ رشد و رونق در کسب و کار وضعیت نسبتاً خوبی داشته‌است. این دوره را می‌توان آغاز مهاجرت از شهرهای کوچک استان لرستان و روستاهای اطراف شهر به خرم‌آباد دانست. مهاجرت‌ها علاوه بر بالابردن جمعیت شهر باعث به وجود آمدن محله‌های جدید و توسعه محله‌های قدیمی شد. بارون دوید یکی از ماموران روسیه تزاری که در سال ۱۸۴۵ میلادی از خرم‌آباد دیدار کرده، شهر را دارای ۴ مسجد، ۸ گرمابه و ۱ محله یهودی نشین توصیف کرده‌است.

دوره پهلوی

شهرداری خرم‌آباد در زمستان ۱۳۰۲ و هم‌زمان با ورود نیروهای نظامی به شهر و شکست عشایر تشکیل شد و نخستین انجمن شهر نیز در سال ۱۳۰۶ متشکل از ۷ نفر تشکیل شد. ساختمان میرملاث در سال ۱۳۱۴ و به منظور استقرار شهرداری خرم‌آباد ساخته شد. این ساختمان در شمال شهر و در دامنه‌ای با شیب نسبتاً زیاد ساخته شد، دلیل نامگذاری آن به کاری گیری نقاشی‌های بدست آمده از غاری در نزدیکی خرم‌آباد با همین نام بود. ساختمان میرملاث پس از جابجایی شهرداری خرم‌آباد به ساختمان دیگری، به وزارت فرهنگ پهلوی تحویل شد و پس از مرمت، نگارخانه‌ای در آن برپا شد. این ساختمان در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. در دوران پهلوی ساختمان‌هایی جهت اصطبل و سربازخانه و ستاد لشکر ۵ ارتش در محدوده حصار ۱۲ برجی و قلعه فلک‌الافلاک احداث گردید که دو ساختمان از مجموعه ساختمان‌های مذکور در محوطه سپاه باقیمانده است و ساختمان دیگر که معروف به ساختمان اصطبل بود در سال ۱۳۷۸ توسط سپاه پاسداران تخریب گردید.

تاریخ خرم آباد پیش از اسلام

خایدالو

خایدالو یکی از شهرهای مهم تمدن عیلام و نام باستانی شهر خرم‌آباد بوده و گفته می‌شود شهر شاپورخواست به دستور شاپور اول ساسانی بر خرابه‌های آن ساخته شده‌است. از شهرهای بزرگ عیلام باستان می‌توان به خایدالو، سیمره و شوش اشاره کرد. اعتقاد اکثر صاحب نظران این است، که هستهٔ اولیهٔ شهر خرم‌آباد، شهر باستانی خایدالو بوده‌است. بسیاری از خاورشناسان معتقدند که این مکان با توضیحاتی که در متون مربوط به آشوریان باستان دربارهٔ شهر خایدالو آمده، مطابقت بسیاری دارد.

در سال ۶۴۰ قبل از میلاد مسیح، آشور بانیپال پادشاه آشور، عیلام و شهر خایدالو را تصرف و دولت عیلام را نابود کرد. تمدن دیرینه عیلام و شهر خایدالو، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی چون سومری‌ها، اَکَدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها از دشمن خود آشور شکست خورد و از صفحه روزگار ناپدید گردید.

دژ شاپوری هسته شهر امروزی

بسیاری از محققان بر این عقیده هستند که شهر قدیمی شاپورخواست که به دستور شاپور اول در دوره ساسانی و قرن نخست هجری بنا شده‌است در جنوب شهر خرم‌آباد قرار داشته و نام باستانی شهر خرم‌آباد کنونی در دوران ساسانی شاپورخواست بوده‌است. در زمان حفر پناهگاه در طول جنگ ایران و عراق در اطراف مناره آجری در میدان شقایق آثاری از این شهر به دست آمد. احتمالا مهمترین قسمت‌های این شهر در مکان محله قاضی‌آباد فعلی بوده که آسیاب و کانال‌های فاضلاب و آب رسانی نیز در این حفاری‌ها به دست آمده‌است. حدود شاپورخواست از شمال تا سنگ نوشته و از غرب کوه مدبه و شرق تا پل شاپوری می‌باشد. براساس متون مورخین اسلامی شاپورخواست یکی از شهرهای مهم این منطقه محسوب می‌شده و در طول این دوران از عمران و آبادانی برخوردار بوده‌است. دژ شاپورخواست نیز در زمان شاپور ساسانی ساخته شده ‌است.

مركز استان شدن خرم‌آباد

زمانی كه دردوره محمدرضا شاه تصميم بر اين شد كه در لرستان شهری را به عنوان مركز استان (فرمانداری کل) انتخاب نمايند، اختلاف و درگيری زيادی ميان نمايندگان و بزرگان خرم‌آباد و بروجرد در گرفت كه عمده اختلافات مردم اين دو شهر از همان نيم قرن پيش به وقوع پيوست كه تا كنون نيز ادامه داشته است و تا قبل از اين مردم اين دو شهر با هم خوب بودند! به هر صورت تلاش‌های فخر طباطبائی نماينده‌ی وقت مردم بروجرد در مجلس ره به جايی نبرد و با سوء‌ قصدی كه به محمدرضا پهلوی در هنگام سفر بروجرد و در مسجد جامع شد، سرانجام خرم‌آباد به عنوان مركز استان لرستان انتخاب گرديد و از جهتی دیگر  غار پاسنگر خرم‌آباد در نزدیکی محله‌ی پشت بازار قرار دارد . با توجه به ساختار و قرائن آن می‌توان ادعا كرد اين غار و مناطق اطراف كوه پشت بازار(سفيدكوه)، از زمان‌ پيدايش بشر تا كنون از محل‌های مورد سكونت بشر بوده و به جرأت می‌توان گفت كه اين منطقه هنوز به طور كامل كاووش و بررسی نشده است و به مانند غار كلماكره كه حدود 20 سال قبل در منطقه پلدختر كشف شد. در نتیجه می توان با جرات گفت که خرم آباد شایسته مرکز استان بودن را داشته و همچنان نیز دارد.

مجموعه آثار باستانی لرستان

تا سال 1307شهر خرم آباد منحصر بود به دو منطقه پشت بازار و درب دلاكان با انبوهی از باغات.در درون و اطراف شهر باغ هاي ميوه چهره شهر را از بلندای كوه ها مشرف به شهر با منظره ای سخت زيبا و بديع به چشم هر بيننده ای جلوه ای عميق می بخشيد .

پشت بازار با پيشينه ی تاريخی كه از نظر جامعه شناسی قومی ، سخت قابل بررسی و تامل است وجه تسميه اش بيشتر به خاطر وجود كاروانسرای معروفی است كه در سال 1293 هجری قمری به وسيله ی ميرزا سيد رضا سر رشته دار و نايب الحكومه شهر خرم آباد ساخته شده اين كاروانسرا در زمينی به مساحتی تقريبی 1500 متر در حد فاصله دو منطقه پشت بازار و درب دلاكان از يكصد سال پيش تا كنون مركز ثقل اقتصادی شهر به شمار می رفته است .

در گذشته كه از مهمان خانه و مسافر خانه در شهر خرم آباد خبری نبود پس ورود عشاير و كاروان ها به داخل شهر بيشتر متمركز در كاروانسرا بوده است . و از آنجاييكه مركز مهم اقتصاد شهر به شمار می رفت ، قطعا جاذبه های فراوانی را برای مسافران و ديدار كنندگان به دنبال داشت .

امروزه بازار عمده طلا فروشان اين شهر در اين منطقه ، محله پشت بازار مستقر و هر روزه منظره مشتريانی كه بيشتر از طبقه بانوان هستند، حركت پويای اقتصاد يك مركز معاملات گاهی كلان و عمده را به نمايش مي گذارد. پشت بازار در اذهان خيلی ها به پی سنگر هم اطلاق می شد. از آنجايی كه اطراف شهر خرم آباد در محاصره كوه قرار دارد اين منطقه تا دامنه ی كوه هم كشيده شده و خانه های زيادی هم اكنون در دامنه كوه وجود دارد .

در كوه مجاور محله پشت بازار غاری وجود دارد كه در قديم به عنوان  سنگر از آن استفاده می شده و امروزه هم به اين نام معروف است با اين تفاوت كه در گذشته مردم براي حفظ جان خود به آن جا پناه می بردند . اين غار به گور خليفه هم معروف است .

منطقه پشت بازار با كوچه های بسيار تنگ و باريك در گذشته تا به حال جمعيت انبوهی درون خود جای داده است . كوچه هايی كه در گذشته معروف بودند و جايگاه پرورش افراد برجسته و نامدار اين شهر بودند گرچه تعدادی از آن ها با تغيير بافت شهر محو و به صورت خيابان در آمده اند در قديم معروفيتی داشته اند .

محله پست خانه :

محله پست خانه كه احتمالا مركز پستی در آن قرار داشته است . مرحوم كربلايی شمس اله كه رييس اداره پست در اوايل كودتای رضاخانی بوده است در اين كوچه سكونت داشته و شايد وجود همين شخص موجب وجه تسميه اين كوچه باشد . سرتاسر كوچه در قديم از سنگ قلوه های ريز و درشت تعبيه شده بود و باشيب چند درجه ای آبی را كه بر اثر باران از پاي سنگر به پايين فرو می ريخت با كش و قوس های زيادی بر در خانه شهر سرازير می كرد .

محله رييس ياور :

 رييس ياور نام شخصی بوده كه كوچه به اعتبار مقامش به نام او معروف گرديده است . اطلاق كلمه رييس به عنوان كدخدا يا بزرگ سنی طايفه و محله در گذشته معمول بوده ، نظير رييس نوروز ، رييس جعفر‌، رييس ميرزا و رييس ياور یاوری

 محله كاكاوند ها:

 تيره كاكاوند در قسمت دلفان سكونت داشته و دارند و در منطقه هرسين و كرمانشاهان . در گذشته اعظم السلطنه كاكاوند در منطقه پشت بازار وجود داشته و امروزه هم كاكاوند ها رقم عمده ای را به خود اختصاص داده اند .

در منطقه پشت بازار قبرستانی وجود داشته كه مخصوص دفن نوزادان و كودكان خردسالی بود كه به علت بيماری های بومی يا سقط جنين ها از بين می رفتند .  در قسمت غرب پشت بازار و محلی كه به تنگ يا تنگه منجر می شد در گذشته از طريق كناس ها چاه های توالت خانه ها خالی و با استفاده از دو پيت حلبی كه با چوبی روی شانه های كناس قرار می گرفت و با گرفت وجه مختصری فضولات را در چند نقطه تنگه خالی می كردند . كه اغلب بروز بيماری ها و امراض ماحصل اين نوع بی توجهی ها بود . به علت نداشتن فاضلاب شهری در گذشته .

در گذشته در اين محله نيز همانند ديگر مناطق در ايران حمام های عمومی وجود داشته كه محل خوبی برای تبادلات فرهنگی به شمار می رفته كه هم اكنون نيز تعدادی از آنها به فعاليت خود ادامه ميدهند . از جمله اين حمام ها كه با قدمتی 70 ساله به نام حمام محمد رحيم با همان طريق كه در گذشته حمام ها را می ساختند ، ساخته و پرداخته شده است .

پشت‌بازار (ابوذر) - كورش ، وخميا ، وقفی‌ها (اسدآبادی) - پهلوی ، رضاشاه‌ (امام خمينی) - كريم‌خان(انقلاب) - بهداری لشكر (معلم يا امت جنوبی) - سازمان ، ثريا (معلم شمالی) - بهشتی (خيرآباد) - راستا مسگران (حافظ) - اميرحسينی (13 آبان) - شمشيرآباد ، كاسپاريو ، محسن‌آباد ، علی‌آباد و  25شهريور (شريعتی) - سعدی (شهدا) - ششم بهمن (علوی) - راسته بروجردی ها يا سپه (فردوسی) - پشته(طیب) - جزام (شفا) - مصدق ، فرهنگ (كاشانی) - كتيرايی ، شاه‌بختی يا شاه‌آباد (مطهری) - يخچال (مولوی) - گداخانه (وصال) - دانشگاه ، اميرپيرداده (ولی‌عصر)- سوم اسفند ، برق (17 شهريور)

چند خيابان كه بعد از انقلاب نام آن‌ها تغيير نكرده : بهياری ، سرچشمه ، ساحلی ، 24متری ‌حكيم‌آباد ، چهارراه بانك . بقيه خيابان‌ها نيز بعد از انقلاب احداث شده‌اند.

 اسامي برخی ميادين قديمی شهر:

مجسمه (آزادی) - شقايق، پامنار (امام حسين) - گپ (بزرگ) - شمشيرآباد ، يادبود ، كارگر (بسيج) - كيو (22 بهمن) - سرگرداب ، سوم اسفند (تختی) - بهداری لشكر (انوشيروان رضائی) - پهلوي ، دم‌باغ‌فيض ، حسن‌آباد (سبزه‌ميدان) - سعدی (شهدا) - ژاندارمری ، اميرطهماسبی ، معدن‌سنگ (لاله) .

محوطه‌ی اطراف قلعه‌‌ی فلك‌الافلاك یا 12 برجی ...

عمارت گلستان خرم‌آباد شامل محوطه‌ی اطراف قلعه‌ی فلك‌الافلاك (محوطه‌ی كنونی دانشگاه لرستان ، باشگاه افسران ارتش و ناحيه مقاومت بسيج سپاه) به دستور محمدعلی ميرزا دولتشاه فرزند ارشد فتح‌علی شاه و حاكم لرستان و كرمانشاه در حدود 1200 شمسي احداث گرديد . درون اين حصار كه 12 برج در ميان ديوار آن تعبيه گرديد، خانه‌ي حكام، مسجد، حمام، اصطبل و آسياب نيز ساخته شد. به مناسبت احداث اين 12 برج كه به منظور زيبائی و ايجاد پست‌های نگهبانی ايجاد شدند به اين منطقه 12 برجی مي‌گويند. البته هر يك از برج‌ها در هر ماه از سال، قرار گرفتن آفتاب در نيمروز را نيز نشان مي‌داده است. اين حصار دو دروازه‌ی شمالی و جنوبی داشته است كه دروازه‌ی جنوبی در دوره‌ي ناصرالدين ‌شاه به علت طغيان آب رودخانه خرم‌آباد در طول ساليان متمادی از بين رفت اما دروازه‌ی شمالی در محل كنونی درب ورودی دانشگاه لرستان و اداره ميراث فرهنگی و جهانگردی لرستان، جنب اداره پست لرستان پابرجاست. اندازه‌ی دور حصار در آن زمان تقريباً 1500 متر بوده است كه با ورود نيروهای دولتی و به دستور نظاميان اين حصار كم كم برچيده و تخريب گرديد. البته گويا خرم‌آباد پيش از احداث حصار قلعه دارای حصار ديگری بوده است آن چنان كه سرهنری راولینسون که در سال ۱۲۲۳ شمسی از آن دیده کرده است. حزين لاهيجی نويسنده و شاعر نامدار ايرانی كه در زمان فتنه‌ی افاغنه از اصفهان به خرم‌آباد گريخته بود (اواخر دوره‌ی صفوی) در سفرنامه‌ی خويش آورده است: مردم شهر خرم‌آباد از ترس حمله‌ی سپاهيان عثمانی، وحشت‌زده شده و قصد ترك آن را داشتند كه من با بزرگان شهر صحبت نموده و با كمك اهالی حصار و منافذ شهر و قلعه را محكم نموده و آن‌ها را به دفاع ترغيب نمودم.

موزه مردم شناسی خرم آباد

Khorramabad Anthropology museum

موزه مردم شناسی لرستان در قلعه فلک الافلاک شهر خرم آباد واقع شده است. این موزه به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان لرستان در سال 1380 تأسیس گردید. بخش های مختلف قلعه فلک الافلاک پس از اینکه از سپاه پاسداران در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت، برای بازدید همگانی مرمت و آماده سازی شد. سپس بخش عمده ای از اتاق های قلعه جهت تأسیس موزه مردم شناسی اختصاص یافت. این موزه دارای بخش های گوناگونی است که در عین پیوستگی به هم، در فضاهای مختلف از یکدیگر تفکیک شده اند. این بخش ها عبارتند از:

- باورها و اعتقادات

- مراسم عروسی

- صنایع ( مهارت های ) قدیمی

- مراسم سوگواری

- سنگ قبر های قدیمی

- بخش نمایش عکس و فیلم

- ریسندگی و بافندگی

- گلیم، جاجیم و فرش بافی

- سیاه چادر بافی

- موسیقی لری

- شکار

- انواع روش های تهیه آرد و پخت نان

در انتهای موزه مردم شناسی، بخش کوچکی تحت عنوان موزه باستان شناسی قرار دارد. برخی از یافته های باستانی که در استان لرستان کشف شده اند، در این بخش به معرض نمایش گذاشته شده اند. این آثار عمدتاً کشفیات غار کلمان کره از توابع پلدختر واقع در جنوب استان و مربوط به هزاره اول قبل از میلاد ( دوره عیلام نو ) می باشند. دقت و ظرافتی که در ساخت این یافته ها به چشم می خورد، باعث شگفتی می گردد.

موزه مردم شناسی خرم آباد متاسفانه فاقد المان های مردم شناسی زمان حال است. به شرح حال بزرگان لرستان کمتر توجه شده است. و در یک کلام می توان گفت: هرچند موزه مردم شناسی موزه ای دلپذیر است اما قابلیت این را دارد که با کیفیت بسیار بالاتر و پرمحتواتر در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گیرد.

موقعیت جغرافیایی:

استان لرستان، شهرستان خرم آباد. " 02 '29 ْ33 شمالی و "11 '21 ْ48 شرقی. ارتفاع از سطح دریا 1195 متر.

* در مورد نحوه دسترسی ، امکانات رفاهی، امنیت منطقه و بهترین زمان بازید به توضیحات قلعه فلک الافلاک مراجعه فرمایید.

* توضیح ضروری:

ساعت کار موزه: 8 صبح تا یک بعداز ظهر و 2 لغایت 8 عصر است. موزه مردم شناسی روزهای دوشنبه تعطیل است.

* توضیحات اضافه:

موزه های مردم شناسی جایگاه مناسبی برای شناخت فرهنگ و آداب و رسوم یک ملت است. موزه های مردم شناسی در جوامع مختلف ساختار متفاوتی دارند. خانه کرد سنندج، موزه مردم شناسی شانگهای و موزه مادام توسو در لندن و آمستردام را در همین سایت جستجو کنید.

گویش مردم خرم‌آبادی و روستاهای اطراف آن لری خرم‌آبادی است. از ویژگی‌های این گویش توانایی آن در ساخت اشعار ، سرودها و موسیقی است . مردم خرم‌آباد علاوه بر زبان فارسی به دو گویش لری و لکی با یکدیگر گفتگو می‌کنند. ساکنین اغلب مناطق خرم‌آباد با گویش لری صحبت می‌کنند .در سال‌های بعد از انقلاب ۵۷ به علت مهاجرت بالای روستائیان و عشایر به شهر خرم‌آباد ، هم اکنون به ندرت عده‌ای از مردم شهر که بیشتر در مناطق شمالی خرم‌آباد زندگی می‌کنند با زبان لکی محاوره می‌نمایند.

دریاچه کیو

دریاچه کیو  در شمال غرب شهر خرم‌آباد قرار گرفته‌است . مساحت دریاچه هفت هکتار و عمق آن بین سه تا هفت متر است. این دریاچه از ارزش‌های توریستی درون‌شهری برخوردار بوده و همچنین زیستگاهی مناسب برای جانوران آبزی و پرندگان بومی و مهاجر است. کیو در گویش لری مردمان خرم‌آباد به معنی کبود رنگ و آبی است و دلیل استفاده آن آب زلال و عمیق این دریاچه‌است که به رنگ آبی و نیلی دیده می‌شود. این دریاچه به شهر خرم‌آباد جلوه خاصی داده و در کنار جاذبه‌های تاریخی فراوان در دره خرم‌آباد و چشمه‌های پر آب شهر را در ردیف یکی از شهرهای زیبا و توریستی قرار داده‌است. آب دریاچه از چشمه تامین می‌شود و به لحاظ ویژگی‌های خاص خود می‌تواند به عنوان یکی از مراکز جذب توریست تبدیل شود. در کنار این دریاچه امکانات تفریحی، شهربازی و چشم انداز زیبایی وجود دارد. کیو یک دریاچه فصلی است و همچنین در سال‌های اخیر با توجه به شدت گرفتن خشکسالی‌ها در کشور و در استان لرستان این دریاچه زیبا، تقریبا در حال خشک شدن است و تا حدی زیبای‌های آبی رنگش را از دست داده‌است. در پائیز سال ۱۳۸۹، این دریاچه کاملا خشک شد و مدتی کوتاه پس از آن در ابتدای دی ماه لایروبی آن آغاز گردید. پیش از آن، اندک ماهی‌های باقیمانده در آن توسط عده‌ای از مردم محلی گرفته شدند . در سال‌های اخیر اقداماتی در جهت حفاظت از منابع تامین کننده آب دریاچه و همچنین چراغ گذاری و ترمیم نرده‌های اطراف دریاچه صورت گرفته‌است همچنین طرح‌هایی برای ایجاد فواره و آب نما در دریاچه در دست بررسی است.

پارک های جنگلی شهر خرم آباد

شهر خرم‌آباد در دره‌ای خوش آب و هوا و پر آب قرار گرفته‌است. وجود چشمه‌های فراوان و آثار تاریخی متعدد باعث به وجود آمدن مجموعه‌ای از دیدنی‌های طبیعی و تاریخی در شهر خرم‌آباد شده‌است.وجود دریاچه کیو ، سراب‌ها و چشمه‌ها در کنار آثار تاریخی مانند قلعه فلک‌افلاک ، پل شاپوری ، مناره آجری ، سنگ نبشته و گرداب سنگی که خود مجموعه‌ای از آثار تاریخی و طبیعی است مجموعه‌ای بی نظیر را در شهر خرم‌آباد تشکیل داده‌است.در اطراف شهر خرم‌آباد نیز گردشگاه‌های بسیاری وجود دارد که از جمله آنها پارک جنگلی شوراب در جنوب شهر و پارک جنگلی مخمل‌کوه در شمال شهر را می‌توان نام برد.خرم‌آباد را می‌توان یکی از شهرهای توریستی ایران دانست.

پارک جنگلی مخمل‌کوه :

یکی از پارک های طبیعی اطراف شهر خرم‌آباد است.مساحت این پارک ۵۰۰ هکتار است، پارک جنگلی مخمل‌کوه در مسیر خرم‌آباد به الشتر و در کیلومتر ۱۵ این جاده واقع شده و دارای جاده دسترسی آسفالت ، آلاچیق ، و دیگر امکانات رفاهی است.

پارک جنگلی شورآب :

یکی از پارک های طبیعی اطراف شهر خرم‌آباد است.این پارک طبیعی در کیلومتر ۲۵ جاده خرم‌آباد به پلدختر واقع شده و دارای جاده دسترسی آسفالت ، آلاچیق ، و دیگر امکانات رفاهی است. پارک جنگلی شورآب به دلیل وجود درختان انبوه بلوط و آب هوای معتدل هر سال در فصل بهار گردشگران بسیاری را خود جذب می کند.چندی پیش طرحی مبنی بر دهکده پارک جنگلی شوراب توسط نمایندگان شهر خرم‌آباد در مجلس مطرح شد که هدف آن ساماندهی پارک و همچنین جذب هر چه بهتر گردشگران بود.

میرملاث، اولین بلدیه خرم آباد  
 

وجود آثار باستانی و تاریخی فراوان با قدمت زیاد در لرستان خودگواه پیشینه کهن فرهنگی این سرزمین است. غارهای شگفت انگیز با نقوش برجسته بر دیوارهای آن، اشیاء اعجاب آور به دست آمده از مکان های باستانی، پل های تاریخی و منحصر به فرد،اماکن تاریخی با معماری اصیل ایرانی و اسلامی و... همه حکایت از وجود تمدنی کهن در سرزمین باستانی لرستان دارد.
یکی از بناهای تاریخی لرستان ساختمان میرملاث است که در سال ۱۳۱۴ به منظور استقرار شهرداری خرم آباد در دامنه تپه پرشیبی در شمال شهر خرم آباد و یکی از مناطق پر رفت وآمد این شهر بنا شده است.این بنا که مربوط به اوایل دوره پهلوی است ودر سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است مدتی پس از انتقال شهرداری به آن با توجه به ویژگیهای معماری بنا به وزارت فرهنگ وهنر وقت واگذار می شود و فرهنگ و هنر استان نیز پس از تحویل و مرمت، این محل را به نگارخانه تبدیل می کند و آن را نگارخانه میرملاث می نامد.علت نامگذاری میرملاث براین بنا نیز به خاطر وجود طرح های نقاشی شده بر روی دیواره های غارهای واقع در دره خوش منظر میرملاث در اطراف خرم آباد بوده است.مساحت کل ساختمان میرملاث ۲۰۰ متر مربع است که حدود نیمی از بنا سفید و نیمی دیگر محوطه نگارخانه را تشکیل می دهد، نمای ساختمان که به سمت شرق مشرف است آجری و با نقش های زیبایی است که ۲ پنجره و ۳ در ورودی در پهنه آن جای گرفته است . بام ساختمان شیروانی است و ارتفاع نسبتاً بلندی دارد و تنها سالن ۹۰ متری این ساختمان یک کثیرالاضلاع نامنظم است .

معاون سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری استان لرستان علت ثبت بنای میرملاث در آثار تاریخی را کاربری با عنوان بلدیه یا اولین شهرداری خرم آباد و همچنین سبک معماری دوره پهلوی این بنا عنوان کرد و گفت: بناهای دوره پهلوی به لحاظ این که برگرفته از فرهنگ معماری غربی است در نتیجه سبک معماری شان متمایز از دوره های قبلی است و مقدار کمی هم از معماری بومی تبعیت می کند.این بناها بیشتر تزئینات نما دارند و سقف آنها هم شیروانی با سیستم خرپای چوبی است و مصالح به کار رفته در آنها سنگ، آجر، چوب و آهن می باشد.
به گفته محمدرضا اسدی ، در میرملاث علاوه بر وجود مشخصه های معماری پهلوی تا حدودی از معماری بومی نیز به دلیل ویژگی های اقلیمی استفاده شده است ضمن این که در نمای این ساختمان پیش آمدگی و تورفتگی (نهار و نهیز) که در سبک های قبل از دوره اسلامی مرسوم بوده به کار رفته است.

مقبره‌ زیدبن على(ع)

مقبره‌ زیدبن على(ع) در محله‌اى به همین نام، در غرب مسجد جامع خرم‌آباد و در مرکز بازار روز این شهر واقع شده است. حریم مقبره شش هزار مترمربع وسعت دارد که در گذشته گورستان بوده است. در میان این زمین ، مقبره‌اى وجود دارد که آیات و کلمات مقدس را با خط نسخ و به طور برجسته بر آن نقش کرده‌اند . روى لبهٔ‌ شرقى مقبره ، نام استادکار نجار و تاریخ احداث آن آمده است . بناى کنونى مقبره به سال ۱۳۰۷ هجرى قمرى مربوط مى‌شود . براساس سنگ نبشتهٔ بنا که به خط کوفى است ، این مقبره در سال ۴۰۴ هجرى قمرى به فرمان بدر بن حسنویه ساخته شده و به زید بن علی بن حسین بن علی بن طالب (ع) تعلق دارد . بناى مقبره ، هشت ضلعى است که چهار ضلع اصلى دارد و هر یک از این اضلاع نیز به ضلع‌هاى کوچک‌ترى تقسیم شده‌اند . تمام بنای امام زاده زید بن علی خرم آباد از آجر ساخته شده است . صندوقى چوبى و قهوه‌اى رنگ با نقوش زیباى کنده‌کارى شده ، روى قبر جاى گرفته است . در هر دو گلدستهٔ مقبره نیز پله‌هایى براى رفتن به پشت‌بام کار گذاشته شده‌اند . مقبره دارای دو گلدسته مدور آجری در دو طرف می باشد که با کاشیهای زیبائی که کلماتی مقدس بر آن نوشته شده مزین گردیده است . درب اصلی حرم از چوبی مخصوص و به شکل زیبائی ساخته شده و آیات و کلمات مقدس با خط نسخ و به طور برجسته بر آن نقش گردیده است.

در حال حاضر به دلیل قرارگیری این امام زاده در مرکز بازار شهر خرم آباد حریم این بقعه به وسیله مغازه هایی احاطه شده است که برای توسعه گردشگری مذهبی در خرم آباد نیاز به آزاد سازی حریم این بنا است.

شهنشاه (بقعهٔ شجاع‌الدين خورشيد)

در ۲۰ کيلومترى جنوب خرم‌آباد ، ‌ روستايى سرسبز وجود دارد که روى کوه «پهناميل» و «کوس» قرار دارد و به گوشه يا گوشهٔ شهنشاه مشهور است. در اين روستا نقطه‌اى وجود دارد که بنا به روايتى محل دفن شجاع‌الدين خورشيد از اتابکان لر کوچک است. در ميان مقبره ، گورى قرار دارد که روى آن ، صندوقى چوبى با کنده‌‌کارى فراوان گذاشته شده است. نقش‌هاى صندوق ، کثيرالاضلاع‌هاى به هم پيوسته است . پلان مقبره مستطيل شكل و پلان داخلي آن هشت ضلعی و هر ضلع آن 5/2 متر است سبك معماري گنبد آن نار دو پوسته و مواد و مصالح آن سنگ گچ است  ارتفاع گنبد ۱۲ متر و داراى دو جدارهٔ‌ آجرى است؛ ولى مصالح ديوارهاى آن از سنگ و گچ است. در کنار مقبره يک گورستان قديمى وجود دارد که در آن سنگ قبرهاى متعدد به شکل‌هاى مختلف ديده مى‌شود. روى اين قبرها ، آياتى از قرآن کريم و کلمات مقدس به طور برجسته و با خط خوش کوفى کنده‌کارى شده است . این اثر به احتمال زیاد مربوط به سر سلسله اتابکان لر کوچک شجاع الدین خورشید است که به واسطه عدالت و دادگستری مقبره وی مورد احترام اهالی قرار گرفته است .

پل شکسته

پل شکسته یا پل شاپوری یا به گویش لری طاقِ پیل اِشکِسَه یکی از شاهکارهای معماری دوره ساسانیان محسوب می‌شود و در ضلع جنوبی قلعه فلک افلاک در جنوب شهر خرم‌آباد در استان لرستان واقع شده‌است. پل شاپوری عامل ارتباط غرب استان لرستان (طرهان) با شرق و از آنجا به خوزستان و تیسفون (پایتخت ساسانیان) بوده‌است.این پل هم اکنون ویرانه‌ای بیش نیست که در جنوب غربی خرم‌آباد قراردارد این پل در زمان خود از شاه کارهای معماری به حساب می‌آمده و دارای ۲۸ طاق یا دهانه بوده‌است اما امروز تنها ۶ طاق آن به جای مانده‌است.پل شاپوری در راستای غربی -شرقی با ارتفاع ۱۶ متر ساخته شده‌است و در دهانه پرطاق موج شکنهایی لوزی شکل برای کاهش تخریب سیل تعبیه شده‌ است.

مقبره باباطاهر

مقبره باباطاهر خرم‌آباد یکی از بناهای تاریخی و فرهنگی شهر خرم‌آباد است. باباطاهر شاعر معروف ایرانی به اعتقاد مردم خرم‌آباد ، لر و از اهالی خرم‌آباد بوده است. باباطاهر را در گویش لری باوطاهِر تلفظ می کنند . در آثار و دوبیتی های این شاعر ایرانی از کلمات و اصطلاحات لری استفاده شده است و این دلیلی است که مردم لرستان این شاعر را اهل استان خود می دانند.

مقبره :

ساختمان مقبره که مربوط به دوره خوارزمشاهی است در ضلع غربی قلعه فلک الافلاک و در محله ای که نزد مردم خرم‌آباد به دَرب باوطاهر معروف است قرار گرفته است . بنای مقبره متشکل از یک گنبد ساده و یک ورودی است، دیوارهای مقبره متشکل از ۸ ضلع است که چعار ضلع آن هر یک به ابعاد ۵/۲ متر و اضلاع فرعی هریک ۷۰/۱ سانتیمتر است. محل قبر احتمالی باباطاهر در سردآبه قرار دارد، ضریحی چوبی بر روی قبر وجود داشته که به مرور زمان از بین رفته است . در دوران معاصر یک اطاق کوچک که به آن قلندرخانه می گفتند اضافه شده است . مقبره باباطاهر خرم‌آباد به شماره ۱۹۲۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

پل آجری ( گپ )

پل آجری در مركز شهر خرم آباد و بر روی رودخانه گلال واقع شده است . اين پل دو قسمت شرقی و غربی شهر را به هم متصل نموده و دارای 24 چشمه طاق است طول آن بيش از 350 متر ،پهنای آن 5/8 متر و ارتفاع آن از كف رودخانه تا روگذر پل 8 مترمربع است . مواد و مصالح آن در قسمت پايه ها از سنگهای تراشيده شده با ملات آهك و گچ و پايه های چشمه طاقها از آجر ساخته شده است . برسينه ای شمالی پل كتيبه های سنگی نصب شده است كه با حروف مقطعه نوشته شده و به عنوان طلسم معروف است.بخش ميانی پل و شاه نشين آن شباهت زيادی باشاه نشين پل خواجو در اصفهان دارد كه در اثر سيل تخريب شده ومجددا با سيمان مرمت شده است.اين اثرارزشمند در زمان شاه سلطان حسين صفوی ساخته شده و منسوب به حسين خان والی لرستان مي باشد . در دوره قاجاريه به پل محسنيه معروف گرديد. اين بنا به شماره 2354 در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است .

زور خانه طيب

اين بنا در قسمت مركزی شهر خرم آباد و به فاصله كمی از قلعه فلك الافلاك و در كنار مسجد توسلی و نزديك مقبره باباطاهر واقع شده است كاربری اوليه اين بنا ابتدا به صورت حمام بوده و بعدا به سه قسمت زورخانه, ساختمان دكاكين سنگ تراشان و محل سكونت تبديل شده است . مساحت كلی بنا 5/282 متر مربع و ورودی آن از قسمت جنوبی بصورت يك دروازه مستطيل شكل كوچك است كه داراي دو ورودی هلالی شكل است 1-ورودی بزرگ 2-ورودی كوچك كه در داخل ورودی بزرگ تعبيه گرديده است ورودی كوچك به جهت اينكه هنگام ورود افراد به داخل زورخانه سر خود را خم نموده و حالت تعظيم ايجاد گردد شكل گرفته است. اين بنا از آجر ساخته شده دارای دو گنبد جداگانه و مربوط به اوايل پهلوی است .

آسياب گبری

اين بنا در سطح شهر خرم اباد ( قسمت جنوب شهر ) در محله حسين آباد واقع شده است .اين اثر ازجمله بناهای عام المنفعه و قديمی شهر خرم آباد می باشد.كه دارای پلان مستطيل وبه شكل مكعب به طول 26 متر , عرض 6 متر و ارتفاع 5/11 متر و با استفاده از سنگهای تيشه خورده، قلوه سنگ همراه با ملات ساروج ساخته شده است اين اثر احتمالاً متعلق به شهر شاپورخواست (ساسانی ) بوده تا دوره قاجاريه عملكرد داشته و مورد بهره برداری قرار گرفته است . اثر مذكور به شماره 3639 در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است .

گرداب سنگی (گرداو بردينه)

در غرب شهر خرم آباد دركنار ميدان تختی بنايی مدور متشكل از يك ديواره عظيم سنگی كه بصورت مدور دور تا دو چشمه ای فصلی احداث گرديده است . قطر اين بنا 18 متر با محيط 256 متر مربع با پهنای 3 متر و بلندی  آن تا كف چشمه 1۸متر است . اين بنا دارای دريچه ای به ابعاد 90×160 برای هدايت آب آشاميدنی و توزيع آن در سطح شهر شاپورخواست ، مشروب نمودن اراضی و بهره برداری از آسيابهای آبی بوده است. مواد و مصالح آن از سنگهای  لاشه همراه ملات ساروج ( آهك و گچ و . . . ) می باشد كه در ساختمان پل شاپوری وخرابه های شهر شاپورخواست مشاهده شده است. اين بنا به شماره 1274 در فهرست آثارملی ايران به ثبت رسيده است.

خانه آخوند ابو

در مرکز شهر خرم آباد و در ضلع غربی قلعه تاریخی فلک الافلاک بنایی زیبا مربوط به اوایل پهلوی قرار دارد . این اثر ارزشمند که یکی از قدیمی ترین خانه های قدیمی شهر خرم آباد محسوب می شود درسالهای اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی مرمت شده ودر فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است هم اکنون به عنوان کارگاه هنرهای سنتی جهت آموزش هنر جویان و کارآموزان هنر های سنتی استان از آن استفاده می شود.

سنگ نبشته

این سنگ نبشته که خط کوفی بر روی آن حک شده‌است در قسمت شرقی شهر خرم آباد قرار دارد این سنگ بصورت یک مربع تراشیده است و در روی آن راجع به سند مالکیت چرای دامهای موجود در آن زمان حک شده‌است. این سنگ نبشته به گونه‌ای ساخته شده‌است که چهار وجه آن به سوی آثار باستانی :پل شکسته ، مناره آجری ، قلعه فلک الافلاک ، حوض موسی نشانه رفته‌است این سنگ ریشه در کوه دارد و در چند سال اخیر به علت توسعه جاده برش داده و جابجا شده‌است . در  مركز شهر خرم آباد ( ضلع شرقی – خيابان شريعتی) و در مسير قديمی شاپور خواست به خوزستان سنگ نوشته ای  به شكل مكعب كه بصورت يكپارچه متصل به صخره ای طبيعی بوده است، قراردارد . ارتفاع متون كتبيه دار با احتساب دوپله در چهار ضلع سنگ نوشته 344 سانتيمتر است اين كتيبه به خط كوفی و زبان فارسی دور تا دورستون سنگی تحرير شده است در گذشته به بردنوشته معروف بوده است . كتيبه با بسم الله شروع شده و موضوع آن مربوط به حكم امير اسفهسا لار كبير ظهيرالدين و الدوله معين الا سلام طغرل لتكين ابوسعيد برسق در خصوص بخشش علفچر در چراگاه های شاپور خواست و ممنوعيت برخي سنتهايی ناپسند در عهد سلطنت ملكشاه سلجوقی به تاريخ 513 هجری قمری است . اين يادمان  فرهنگی مربوط به دوره سلجوقی  وبه شماره 398 در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است .

مناره آجری

این مناره در جنوب شهر واقع شده که از ۹۹ پله به صورت دایره‌ای ساخته شده‌ است که درآن سازمان جهت اعلام فرامین به رعایا و نگهبانی استفاده می‌شده‌ است . اين يادمان ارزشمند، بنائي است استوانه ای شكل در قسمت جنوبی شهر خرم آباد  كه به عنوان ميل راهنما و جهت  هدايت كاروان ها در كنار شهر قديم شاپور خواست احداث گرديده است بقايای معماری سنگ و گچ با ديوارهاي ضخيم در مجاورت مناره (پارك ، ميدان شقايق فعلی ) بيانگر وجود تأٍسيساتی نظير كاروانسرا و مسجد و .... گرداگرد بنا در گذشته می باشد . با توجه به سبك معماری بنا ، احتمالاً تاريخ ساخت آن به دوره فرمانروائی ديليمان برميگردد . بلندای آن بر اثر عوامل طبيعي كاهش يافته و اكنون با احتساب پايه سنگی ، ارتفاع آن به 30 متر می رسد . قطر بنا  در پائين ترين قسمت به 5/4 متر كاهش می يابد . فضای داخلی آن از 99 پله تشكيل شده است . ورودی مناره در جبهه غربی روي سطح پايه قرار گرفته است .  اين بنا ارزشمند مربوط به دوره آل بويه (ديلميان)ميباشد و به شماره 376 در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است.

حمام گپ

اين بنا در مركز شهر خرم آباد در كنار ميدان گپ واقع شده و منسوب به حسين خان ساكی است . احتمال می رودبا بنای پل گپ خرم آباد هم دوره باشدكه در دوره شاه سلطان حسين صفوی بنا شده است . مساحت آن قريب به790 متر مربع می باشد، به نظر می رسد در ادوار بعدی نيز در آن تغيراتی در آن لحاظ شده باشد. تزئينات ساده گچبری در رسمی بنديهای زير گنبد آن وجود دارد و هيچ شواهدی دال بر وجود نقاشی و آهك بری در آن وجود ندارد.
در گذشته آب رسانی بنا از چاهی موسوم به گور يا گاورو كه در قسمت تون قرار دارد. تامين می شده و فاضلاب آن از طريق تنبوشه های در زير خيابان فردوسی به رودخانه می ريخته است . در قسمت بينه 2ستون سنگی ودر گرم خانه نيز 4 ستون سنگی وجود دارد،قوسهای اجرا شده در بنا همگی از نوع شبدری كند می باشد. اين بنا مربوط به دوره صفويه وبه شماره 2357 در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است .